Azken hiru hamarkadetan, Gipuzkoako gizarteko sektore zabal batzuek aurrerapauso handiagoak eman dituzte haiek ordezkatzen dituzten erakundeek baino. Enpresek, zientziak, kulturak, sorkuntzak, teknologiak, komunikazioak, gizarte zibil antolatuak, GKEek, familia-ereduek, bizimoduek… izugarrizko aldaketa izan dute. Herritarrak ordezkatzen dituzten erakundeak, berriz, askoz ere gutxiago aldatu dira.
EAEko erakundeak estatu espainiarreko erakundeetan egokitzeko proiektu politiko desberdinak izateak erakusten du pluraltasuna, aniztasuna eta planteamendu- eta ikuspegiaberastasuna dagoela. Ideia, helburu, proposamen eta programei buruz modu irekian —eta, batzuetan, grinatsuan— eztabaidatuz eraiki eta lantzen dira gizarte demokratikoak. Hala eta guztiz ere, bada aurrepolitikotzat har daitekeen maila bat, eremu publikoa elkarrekin eraikitzeko bete behar diren oinarrizko joko-arauak ezartzen dituena. Indarkeria helburu politikoekin erabiltzea kontraesanean dago eremu erkide bat sortzeko ezinbestekoak diren balio etikoekin, planteamendu alternatiboak edo desberdinak egiteko aukera bera ere kendu egiten baitu.
Gipuzkoako biztanleria nahiko egonkor mantendu da azken hiru hamarkadetan, baina biztanleria-piramidea asko aldatu da. Denbora horretan, Gipuzkoako gizartea gaztea izatetik gizarte heldua izatera pasatu da. Gaur egun, biztanleriaren % 20k 65 urte edo gehiago ditu. 2020an proportzio hori laurdena izatea (% 25) eta 80 urtetik gorako biztanleriak hazkunde handia izatea aurreikusten da. Gizartearen zahartzeak hainbat desafio garrantzitsu ezartzen dizkie administrazio publikoei.
Pentsioen eta zerbitzu sozialen eredua ekonomikoki jasangarria ote den da diagnostikoaren zalantza handienetakoa. Hala, beharrezkoa da eredu hori sakon aztertzea. Orain arte Gipuzkoan martxan jarritako politika sozialetan sarbide-berdintasunaren printzipioari eman zaio lehentasuna.
Esklusio arriskuan dauden kolektiboen aniztasuna (nagusiak, menpeko pertsonak, ezinduak, etorkinak,..) eta gizarte-zerbitzuen eskaerak gora egin du Gipuzkoan eta, azken urteetan, ahalegin handia egiten ari dira zerbitzu horiek baliabidez hornitzeko.
Azken hamarkadetan argi ikusi da, inguruko beste herrialde europar batzuen aldean, gure gizarteak kultura, ekonomia eta gizarte zailtasunak dituela gazteen emantzipazio arloan.
Gipuzkoako gazteria —eta, oro har, euskal gazteria— askoz ere geroago emantzipatzen da Europako beste gizarte batzuetako gazteria baino (batez ere, eskandinaviarrak eta anglosaxoiak). Aurretiazko zenbatespenen arabera, 18 eta 30 urte bitarteko gazteen % 50ek gurasoen etxean bizitzen jarraitzen du. Gazteak emantzipatzen ez badira —hau da, euren espazio, erabaki, diru, harreman eta, beraz, euren bizitzaren jabe izatea lortzen ez badute—, neraberazoa luzatzen ari dira, mugarik gabe. Gizon eta emakume gisa heldu ahal izateko, "familiako habia” utzi egin behar dute, horretarako une biologiko egokian.
1976 eta 2007 arteko hiru hamarkadetan Gipuzkoako auto-parkea bikoiztu egin da (154.000tik 299.000ra). Gainera, gehikuntza horren erdia azken hamar urteetan gertatu da. Europako Erkidegoaren eta Iberiar penintsularen arteko nazioarteko korridorean dago Gipuzkoa. Irun Biriatu pasabidetik 10.000 kamioitik gora pasatzen dira egunero (2003an baino % 40 gehiago). Hauek dira garraiogune nagusiak: batetik, Pasaiako portua —bost milioi tona inguru jasotzen ditu urtean— eta ZAISA (Irun) eta Lanbarren (Oiartzun) gune logistikoak —operadore asko biltzen dituzte—.
Gipuzkoako barne-produktu gordina bikoiztu baino gehiago egin da, termino errealetan, 1980tik igarotako ia hiru hamarkadetan. 1994 eta 2007 artean, Gipuzkoak ezin hobe baliatu zuen nazioarteko integrazio-esparru gero eta handiagoa, eta, epe horretan, urteko % 4ko erritmoan hazi zen BPGa. Halaber, urte horietan, termino nominaletan neurtutako urteko esportazioen balioa 1.742 milioi eurotik 6.324 milioira pasatu zen. Gaur egun, esportazioek inportazioekiko duten estaldura-tasa % 157koa da. Beraz, ekonomia ireki eta lehiakorra du gure lurralde historikoak.
Biztanleriaren banaketa polinuklearrari nahiko modu orekatuan eutsi zaio azken 35 urteetan (1960tik 2005era). Gipuzkoako Lurralde Historikoa banatzen den zortzi eskualdeetatik Debabarrenak bakarrik izan du atzerakada nabarmena ehunekotan, eta biztanleriaren % 12a izatetik % 8a izatera pasatu da. Hala eta guztiz ere, kostaldera jotzeko joera adierazten du Bidasoa Beheak, Donostialdeak eta hiriburuak berak izandako hazkunde erlatiboak.
Gipuzkoa —eta berdin Euskal Autonomia Erkidegoa— ekonomikoki garatutako munduaren barruan dago, hau da, gas-emisioen bidez klima aldarazi duen berotegi-efektua eragiten duten herrialdeen artean. Beraz, dagokion erantzukizuna hartu behar du bere gain, eta klima aldaketaren arazoa konpontzeko nazioartean egiten ari den lanean parte hartu behar du.
Euskara, euskal kulturaren funtsezko elementua den aldetik, oso ongi finkatu da azken hiru hamarkadetan. Erakunde publikoen laguntzaren beharra izaten jarraitzen duen arren, 2009an duen abiapuntua nahiko baikorra dela esan daiteke.
Gipuzkoa hidrokarburo fosilen (ikatza, petrolioa eta gasa) mende dago erabat, Euskal Autonomia Erkidegoa bezala. Gipuzkoan bertan ekoizten den energia primarioa energia-eskariaren % 3,8 da bakarrik. Eta, aldi berean, Gipuzkoako ekonomia oso intentsiboa da energiaren arloan, lurralde industriala gara eta. Energiaren azken kontsumoaren % 38 petrolioaren deribatuak dira; % 31, energia elektrikoa, eta % 23, gas naturala.